สารบัญ
ช่วงที่ต้องงดเผาตอซังข้าวอย่างเข้มงวดในปี 2570 คือช่วงฤดูฝุ่นประมาณเดือนธันวาคม 2569 ถึงพฤษภาคม 2570 โดยอ้างอิงจากปี 2569 ที่กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ประกาศห้ามเผาในพื้นที่เกษตรทั่วประเทศระหว่าง 1 กุมภาพันธ์ ถึง 31 มีนาคม และหลายจังหวัดขยายเวลาหรือเริ่มเร็วกว่านั้น ผู้ฝ่าฝืนเสี่ยงทั้งโทษอาญาตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 220 จำคุกไม่เกิน 7 ปี ปรับไม่เกิน 140,000 บาท และถูกบันทึกประวัติการเผา ทำให้หมดสิทธิ์เข้าร่วมโครงการสนับสนุนจากรัฐนาน 2 ปี ทางเลือกแทนการเผาที่ทำได้จริงคือ ไถกลบร่วมกับจุลินทรีย์ย่อยสลาย อัดฟางเป็นก้อนขายหรือใช้เลี้ยงสัตว์ และนำฟางไปทำปุ๋ยหมักหรือเพาะเห็ด
ข้อมูลในบทความนี้เรียบเรียงจากประกาศและข่าวของหน่วยงานรัฐ ณ เดือนตุลาคม 2569 โดยทีมงานขายฟางอัดก้อน.com ซึ่งทำงานกับฟางข้าวตั้งแต่ขั้นตอนอัดก้อน จัดเก็บ จนถึงขนส่ง จึงเห็นทั้งฝั่งชาวนาที่ต้องเคลียร์แปลงให้ทัน และฝั่งผู้ใช้ฟางที่ต้องการวัตถุดิบ เนื่องจากมาตรการแต่ละปีและแต่ละจังหวัดอาจเปลี่ยนแปลงได้ ควรตรวจสอบประกาศล่าสุดกับสำนักงานเกษตรอำเภอหรือที่ว่าการอำเภอในพื้นที่ทุกครั้ง
ห้ามเผาตอซังข้าว 2570 ช่วงไหน
ในระดับประเทศ มาตรการห้ามเผาจะประกาศเป็นรายปีตามฤดูฝุ่น PM2.5 ซึ่งมักรุนแรงช่วงปลายหนาวถึงต้นฤดูร้อน ข้อมูลที่ยืนยันได้ ณ ตอนนี้มีดังนี้
สิ่งที่ชาวนาควรรู้คือ ช่วงห้ามเผาของแต่ละจังหวัดไม่เท่ากัน จังหวัดภาคเหนือและจังหวัดที่มีปัญหาฝุ่นหนักมักประกาศยาวกว่า และบางจังหวัดในภาคกลางขยายเวลาจนชนกับช่วงเตรียมแปลงนาปี ดังนั้นถ้าวางแผนจะเก็บเกี่ยวนาปรังช่วงต้นปี 2570 ควรเตรียมวิธีจัดการตอซังที่ไม่ต้องใช้ไฟไว้ล่วงหน้าตั้งแต่ตอนนี้
ทั้งนี้ แม้จะอยู่นอกช่วงประกาศ การเผาที่ทำให้ไฟลามไปติดทรัพย์สินผู้อื่นหรือสร้างเหตุรำคาญก็ยังผิดกฎหมายตลอดทั้งปี
ฝ่าฝืนเผาตอซังข้าว โดนอะไรบ้าง
โทษตามกฎหมาย
กรณีที่คนมักมองข้ามคือไฟลาม ชาวนาหลายรายตั้งใจเผาแค่ในแปลงตัวเอง แต่ลมพัดไฟข้ามคันนาไปไหม้ยุ้งฉาง เครื่องจักร หรือสวนข้างเคียง นอกจากโทษอาญาแล้วยังต้องรับผิดชอบค่าเสียหายทางแพ่งด้วย และที่ร้ายแรงที่สุดคือความเสี่ยงต่อชีวิต ซึ่งมีข่าวผู้สูงอายุถูกไฟคลอกเสียชีวิตกลางทุ่งระหว่างลักลอบเผาให้เห็นเกือบทุกปี
การตัดสิทธิ์ความช่วยเหลือจากรัฐ
ผลที่กระทบปากท้องโดยตรงคือการตัดสิทธิ์ ตามมาตรการป้องกันและแก้ไขปัญหา PM2.5 ภาคการเกษตร พ.ศ. 2568 (ฉบับที่ 2) เกษตรกรที่ถูกตรวจพบว่าเผาในพื้นที่เกษตรจะถูกบันทึกเป็นผู้มีประวัติการเผา และหมดสิทธิ์เข้าร่วมโครงการสนับสนุนของกระทรวงเกษตรฯ ทุกรายการ ยกเว้นการช่วยเหลือกรณีภัยพิบัติ ตั้งแต่ 1 เมษายน 2569 ถึง 31 มีนาคม 2571 รวม 2 ปี การตรวจพบใช้ข้อมูลจุดความร้อน (Hotspot) จากดาวเทียมร่วมกับการลงพื้นที่ของเจ้าหน้าที่ จึงไม่ใช่เรื่องที่หลบเลี่ยงได้ง่าย
ถ้าคิดเป็นตัวเงิน การเผาแปลงเดียวอาจทำให้เสียสิทธิ์ที่มีมูลค่ามากกว่าค่าจ้างไถกลบหรือค่าอัดฟางหลายเท่า
ทำไมการเผาตอซังถึงขาดทุนมากกว่าที่คิด
นอกจากเรื่องกฎหมาย การเผายังทำให้เสียของดีในแปลงไปฟรี ๆ ข้อมูลจากโครงการทดลองจุลินทรีย์ย่อยสลายตอซังในภาคกลางระบุว่า นาข้าวมีฟางและตอซังเฉลี่ยราว 650 กิโลกรัมต่อไร่ ฟางข้าวมีไนโตรเจนเฉลี่ยร้อยละ 0.51 ฟอสฟอรัสร้อยละ 0.14 และโพแทสเซียมร้อยละ 1.55 เมื่อเผา ไนโตรเจนและอินทรียวัตถุส่วนใหญ่จะหายไปกับควัน หน้าดินที่โดนความร้อนซ้ำทุกปีจะแข็งขึ้น อุ้มน้ำได้น้อยลง และต้องพึ่งปุ๋ยเคมีมากขึ้นในฤดูถัดไป
ทางเลือกแทนการเผาตอซังข้าว
แต่ละวิธีเหมาะกับเงื่อนไขต่างกัน ลองเลือกจากเวลาที่มีก่อนปลูกรอบใหม่และว่ามีตลาดรับฟางในพื้นที่หรือไม่
1. ไถกลบร่วมกับจุลินทรีย์ย่อยสลาย
เป็นวิธีที่หน่วยงานรัฐส่งเสริมมากที่สุด หลังเก็บเกี่ยวให้ขังน้ำในแปลงให้ท่วมตอซัง ใส่น้ำหมักจุลินทรีย์ย่อยสลาย เช่น พด.2 ของกรมพัฒนาที่ดิน หรือจุลินทรีย์ย่อยสลายตอซังที่หน่วยงานในพื้นที่แจกจ่าย ฉีดพ่นด้วยถังพ่นหรือโดรนก็ได้ ทิ้งไว้ประมาณ 7-10 วัน ตอซังจะนุ่มและเปื่อยยุ่ย ไม่พันล้อรถตีนา แล้วจึงไถกลบตามปกติ ขอรับสารเร่งและคำแนะนำอัตราใช้ได้ที่สถานีพัฒนาที่ดินประจำจังหวัดหรือหมอดินอาสา
2. อัดฟางเป็นก้อนขาย หรือเก็บไว้เลี้ยงสัตว์
วิธีนี้เปลี่ยนฟางจากภาระเป็นรายได้ทันที ฟางข้าวเป็นอาหารหยาบที่ฟาร์มวัว แพะ และผู้เพาะเห็ดต้องการตลอดปี โดยเฉพาะช่วงหน้าแล้งที่หญ้าขาด ชาวนาสามารถจ้างรถอัดฟางเข้ามาเก็บในแปลงหลังรถเกี่ยว ได้ฟางก้อนไว้ใช้เองหรือขายต่อ แปลงก็โล่งพร้อมเตรียมดินโดยไม่ต้องจุดไฟ จุดสำคัญคือต้องอัดตอนฟางแห้งดีแล้ว เพื่อไม่ให้ก้อนฟางขึ้นราภายหลัง อ่านวิธีเก็บรักษาเพิ่มเติมได้ที่ วิธีเก็บฟางอัดก้อนหน้าฝนไม่ให้ขึ้นรา
ข้อจำกัดคือรถอัดฟางเก็บได้เฉพาะฟางที่อยู่เหนือตอซัง ส่วนตอที่เหลือยังต้องไถกลบ จึงมักใช้วิธีที่ 1 ควบคู่กัน
3. ทำปุ๋ยหมักจากฟางข้าว
ฟางข้าวมีคาร์บอนสูง หมักอย่างเดียวจะย่อยช้า ควรผสมมูลสัตว์และใช้สารเร่ง พด.1 ตามแนวทางกรมพัฒนาที่ดิน กลับกองทุก 7-10 วัน จะได้ปุ๋ยหมักพร้อมใช้ภายในประมาณ 30-60 วัน รายละเอียดสูตรและขั้นตอนอยู่ในบทความ ฟางอัดก้อนเปียกน้ำท่วม อย่าเพิ่งทิ้ง! เปลี่ยนเป็นปุ๋ยและวัสดุเพาะเห็ด
4. ใช้ฟางเพาะเห็ดฟาง
ฟางที่แห้ง สะอาด ไม่ขึ้นรา ใช้เพาะเห็ดฟางแบบกองเตี้ยได้ เริ่มเก็บผลผลิตได้ในราว 10-15 วัน และเมื่อเก็บเห็ดเสร็จ วัสดุที่เหลือยังนำไปรวมกองปุ๋ยหมักต่อได้
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- เผาตอนกลางคืนหรือเผาทีละน้อยเพราะคิดว่าดาวเทียมตรวจไม่เจอ ซึ่งจุดความร้อนยังถูกตรวจพบได้และเสี่ยงไฟลามมากกว่าเดิม
- รอจนใกล้วันปลูกแล้วค่อยหาวิธีจัดการตอซัง ทำให้ไม่มีเวลาหมักจุลินทรีย์ จนสุดท้ายตัดสินใจเผา
- ดูแค่ประกาศระดับประเทศ แต่ไม่เช็กประกาศจังหวัดที่อาจยาวกว่า
- อัดฟางตอนยังชื้น ก้อนฟางขึ้นราขายไม่ได้ราคา
คำถามที่พบบ่อย
ห้ามเผาตอซังข้าวปี 2570 เริ่มวันไหน ระดับประเทศยังรอประกาศของกระทรวงเกษตรฯ สำหรับฤดูกาลใหม่ หากอิงปี 2569 ช่วงห้ามเผาทั่วประเทศคือ 1 กุมภาพันธ์ ถึง 31 มีนาคม ส่วนบางจังหวัดประกาศยาวกว่า เช่น จังหวัดเลยประกาศเขตควบคุมไฟป่าตั้งแต่ 1 ธันวาคม 2569 ถึง 31 พฤษภาคม 2570 ควรตรวจสอบประกาศจังหวัดของตัวเองเสมอ
เผาตอซังในที่นาของตัวเอง ผิดกฎหมายไหม ผิดได้ ถ้าการเผานั้นน่าจะเป็นอันตรายต่อผู้อื่นหรือทรัพย์ของผู้อื่น ตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 220 ซึ่งมีโทษจำคุกไม่เกิน 7 ปี และปรับไม่เกิน 140,000 บาท แม้จะเป็นที่ดินของตัวเองก็ตาม
ถ้าถูกบันทึกว่ามีประวัติเผา จะเสียสิทธิ์อะไร จะหมดสิทธิ์เข้าร่วมโครงการสนับสนุนของกระทรวงเกษตรฯ ทุกรายการ ยกเว้นความช่วยเหลือกรณีภัยพิบัติ เป็นเวลา 2 ปี ตั้งแต่ 1 เมษายน 2569 ถึง 31 มีนาคม 2571
ไม่เผาแล้วจะจัดการตอซังให้ทันปลูกรอบถัดไปได้อย่างไร วิธีที่เร็วที่สุดคือขังน้ำและใช้จุลินทรีย์ย่อยสลายตอซัง ใช้เวลาประมาณ 7-10 วันก่อนไถกลบ หรือจ้างรถอัดฟางเก็บฟางออกจากแปลงภายใน 1-2 วันหลังเกี่ยว แล้วไถกลบเฉพาะตอที่เหลือ
ขอรับจุลินทรีย์ พด. ได้ที่ไหน ติดต่อสถานีพัฒนาที่ดินประจำจังหวัด หรือหมอดินอาสาประจำหมู่บ้าน ซึ่งเป็นเครือข่ายของกรมพัฒนาที่ดิน
สรุป
ห้ามเผาตอซังข้าวปี 2570 ควรถือว่าครอบคลุมทั้งฤดูฝุ่นตั้งแต่ปลายปี 2569 ถึงกลางปี 2570 และต้องเช็กประกาศจังหวัดควบคู่ไปด้วย การเผาเสี่ยงทั้งโทษอาญาสูงสุดจำคุก 7 ปี ปรับ 140,000 บาท และการตัดสิทธิ์ช่วยเหลือจากรัฐ 2 ปี ขณะที่ทางเลือกอย่างไถกลบด้วยจุลินทรีย์ อัดฟางเป็นก้อน ทำปุ๋ยหมัก และเพาะเห็ด ให้ทั้งดินที่ดีขึ้นและรายได้เพิ่ม วางแผนตั้งแต่ก่อนเกี่ยวจะช่วยให้ไม่ต้องเลือกระหว่างความเร็วกับความถูกต้อง
สำหรับฟาร์มที่ต้องการฟางอัดก้อนคุณภาพ แห้งสนิท ไม่ผ่านการเผา สำหรับเลี้ยงสัตว์ คลุมแปลง หรือเพาะเห็ด ขายฟางอัดก้อน.com พร้อมจัดส่งทั่วประเทศ ดูสินค้าของเรา หรือติดต่อทีมงานเพื่อสอบถามราคาและวางแผนสั่งซื้อล่วงหน้าก่อนเข้าหน้าแล้ง
