ช่วงปลายปีถึงต้นปีทีไร หลายคนคงเริ่มคุ้นเคยกับข่าว “ฝุ่น PM 2.5 กลับมาอีกแล้ว” โดยเฉพาะในช่วงที่เรียกว่า ฤดูเผา ซึ่งเป็นช่วงที่ค่าฝุ่นมักพุ่งสูงกว่าปกติจนส่งผลกระทบต่อสุขภาพแบบเลี่ยงไม่ได้

บทความนี้จะพาไปดูแบบเข้าใจง่ายว่า PM 2.5 เกิดจากอะไรในฤดูเผา และเราจะรับมือยังไงได้ดีที่สุด ทั้งการป้องกันตัวเองและลดความเสี่ยงในชีวิตประจำวัน

PM 2.5 คืออะไร ทำไมถึงอันตราย?

PM 2.5 คือฝุ่นละอองขนาดเล็กมาก (เล็กกว่า 2.5 ไมครอน) เล็กจนสามารถเข้าสู่ปอดและกระแสเลือดได้ ส่งผลต่อระบบทางเดินหายใจ หัวใจ และสุขภาพระยะยาว

อาการที่พบบ่อย เช่น

• แสบตา ไอ จาม
• หายใจติดขัด
• ภูมิแพ้กำเริบ
• เสี่ยงโรคปอดและโรคหัวใจ

สาเหตุหลักของ PM 2.5 ในช่วงฤดูเผา

ช่วงฤดูเผาในไทย มักเกิดขึ้นประมาณ ธันวาคม – เมษายน โดยมีปัจจัยสำคัญดังนี้

1. การเผาในที่โล่ง (เผาไร่ เผาป่า)

นี่คือสาเหตุอันดับต้น ๆ

• เผาเศษวัสดุการเกษตร
• เผาไร่อ้อย ข้าวโพด
• ไฟป่าที่เกิดจากการเผาแล้วลุกลาม

ควันจากการเผาจะปล่อยฝุ่น PM 2.5 ปริมาณมหาศาลสู่ชั้นบรรยากาศ

2. ควันจากรถยนต์และการจราจร

ในเมืองใหญ่ เช่น กรุงเทพฯ รถติดเยอะ ทำให้เครื่องยนต์ปล่อยไอเสียสะสม กลายเป็นฝุ่นขนาดเล็ก

3. โรงงานอุตสาหกรรมและการก่อสร้าง

ฝุ่นจากการผลิต การเผาไหม้เชื้อเพลิง รวมถึงฝุ่นดินจากไซต์ก่อสร้าง ล้วนเป็นแหล่งกำเนิด PM 2.5 สำคัญ

4. สภาพอากาศปิด ลมไม่พัด

ฤดูหนาวมักมีอากาศนิ่ง ทำให้ฝุ่นไม่กระจายและสะสมอยู่ในอากาศนานขึ้น

ตารางเปรียบเทียบแหล่งกำเนิด PM 2.5 ในฤดูเผา

สาเหตุหลัก	เกิดมากในพื้นที่	ความรุนแรงต่อค่าฝุ่น	วิธีลดผลกระทบ
เผาไร่/เผาป่า	ภาคเหนือ ชายแดน	สูงมาก	งดเผา ควบคุมไฟป่า
รถยนต์	กรุงเทพฯ เมืองใหญ่	สูง	ใช้ขนส่งสาธารณะ ลดรถติด
โรงงาน	เขตอุตสาหกรรม	ปานกลาง-สูง	ตรวจปล่อยมลพิษ
ก่อสร้าง	เมืองที่ขยายตัว	ปานกลาง	คลุมพื้นที่ ลดฝุ่นฟุ้ง
อากาศนิ่ง	ทุกพื้นที่ช่วงหนาว	ทำให้ฝุ่นสะสม	ติดตามค่าฝุ่นใกล้ชิด

วิธีรับมือและป้องกัน PM 2.5 ที่ดีที่สุด

1. ใส่หน้ากากที่กันฝุ่นได้จริง

เลือกหน้ากากมาตรฐาน
✅ N95 / KF94
หลีกเลี่ยงหน้ากากผ้าธรรมดา เพราะกัน PM 2.5 ได้น้อย

2. เช็กค่าฝุ่นก่อนออกจากบ้าน

แนะนำให้ดูค่า AQI จากแอป เช่น AirVisual หรือกรมควบคุมมลพิษ
ถ้าค่าสูงมาก ควรเลี่ยงกิจกรรมกลางแจ้ง

3. ใช้เครื่องฟอกอากาศในบ้าน

เลือกเครื่องที่มี HEPA Filter เพราะดักจับฝุ่นขนาดเล็กได้ดี
เหมาะมากในช่วงฝุ่นหนัก

4. ปิดบ้านให้มิดชิด ลดฝุ่นเข้าภายใน

• ปิดหน้าต่าง
• ใช้ผ้าชุบน้ำเช็ดพื้น
• หลีกเลี่ยงการจุดธูปหรือทำอาหารควันเยอะ

5. ดูแลร่างกายให้แข็งแรง

• ดื่มน้ำเยอะ ๆ
• กินผักผลไม้ที่มีสารต้านอนุมูลอิสระ
• พักผ่อนให้เพียงพอ

6. กลุ่มเสี่ยงควรระวังเป็นพิเศษ

• เด็กเล็ก
• ผู้สูงอายุ
• คนเป็นโรคหอบหืด โรคหัวใจ

ถ้ามีอาการผิดปกติควรพบแพทย์ทันที

FAQs คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ PM 2.5

Q: ฤดูเผาเริ่มเดือนไหน?

A: ส่วนใหญ่เริ่มตั้งแต่ ปลายปี (ธ.ค.) ถึงต้นปี (เม.ย.) โดยหนักสุดมักอยู่ช่วง ก.พ.-มี.ค.

Q: หน้ากากแบบไหนกัน PM 2.5 ได้ดีที่สุด?

A: ควรใช้ N95 หรือ KF94 เพราะออกแบบมาสำหรับกรองฝุ่นขนาดเล็กโดยเฉพาะ

Q: อยู่ในบ้านยังจำเป็นต้องป้องกันไหม?

A: จำเป็นครับ เพราะฝุ่นสามารถเล็ดลอดเข้ามาได้ ควรใช้เครื่องฟอกอากาศและปิดบ้านให้มิดชิด

Q: PM 2.5 ส่งผลระยะยาวไหม?

A: ส่งผลแน่นอน โดยเพิ่มความเสี่ยงโรคปอดเรื้อรัง หัวใจ และมะเร็งปอดในระยะยาว

สรุป: ฤดูเผา = ช่วงเสี่ยงฝุ่นสูง ต้องเตรียมตัวให้พร้อม

ฝุ่น PM 2.5 ในฤดูเผาเกิดจากหลายปัจจัย ทั้งการเผาในที่โล่ง รถยนต์ โรงงาน และอากาศปิด
สิ่งสำคัญคือการ ป้องกันตัวเองตั้งแต่เนิ่น ๆ ด้วยหน้ากากที่ถูกต้อง เครื่องฟอกอากาศ และติดตามสถานการณ์ค่าฝุ่นอย่างใกล้ชิด

สุขภาพดี เริ่มจากการรู้ทันฝุ่นครับ